در سال 1991 در حالی که جنگ سرد رو به پایان میرفت و صلح در افقها هویدا میشد، در دنیای کامپیوتر، آینده بسیار روشنی دیده میشد. با وجود قدرت سخت افزارهای جدید، محدودیت های کامپیوترها رو به پایان میرفت. ولی هنوز چیزی کم بود...

و این چیزی نبود جز فقدانی عمیق در حیطه سیستم های عامل.

داس، امپراطوری کامپیوترهای شخصی را در دست داشت. سیستم عامل بی استخوانی که با قیمت 50000 دلار از یک هکر سیاتلی توسط بیل گیتز (Bill Gates) خریداری شده بود و با یک استراتژی تجاری هوشمند، به تمام گوشه های جهان رخنه کرده بود. کاربران PC انتخاب دیگری نداشتند. کامپیوترهای اپل مکینتاش بهتر بودند. ولی قیمتهای نجومی، آنها را از دسترس اکثر افراد خارج می ساخت.

خیمه گاه دیگر دنیای کامپیوترها، دنیای یونیکس بود. ولی یونیکس به خودی خود بسیار گرانقیمت بود. آنقدر گرانقیمت که کاربران کامپیوترهای شخصی جرات نزدیک شدن به آنرا نداشتند. کد منبع یونیکس که توسط آزمایشگاههای بل بین دانشگاهها توزیع شده بود، محتاطانه محافظت میشد تا برای عموم فاش نشود. برای حل شدن این مسئله، هیچیک از تولید کنندگان نرم افزار راه حلی ارائه ندادند.

بنظر میرسید این راه حل به صورت سیستم عامل MINIX ارائه شد. این سیستم عامل، که از ابتدا توسط اندرو اس. تاننباوم (Andrew S. Tanenbaum) پروفسور هلندی، نوشته شده بود به منظور تدریس عملیات داخلی یک سیستم عامل واقعی بود. این سیستم عامل برای اجرا روی پردازنده های 8086 اینتل طراحی شده بود و بزودی بازار را اشباع کرد.

بعنوان یک سیستم عامل، MINIX خیلی خوب نبود. ولی مزیت اصلی آن، در دسترس بودن کد منبع آن بود. هرکس که کتاب سیستم عامل تاننباوم را تهیه میکرد، به 12000 خط کد نوشته شده به زبان C و اسمبلی نیز دسترسی پیدا میکرد. برای نخستین بار، یک برنامه نویس یا هکر مشتاق میتوانست کد منبع سیستم عامل را مطالعه کند. چیزی که سازندگان نرم افزارها آنرا محدود کرده بودند. یک نویسنده بسیار خوب، یعنی تاننباوم، باعث فعالیت مغزهای متفکر علوم کامپیوتری در زمینه بحث و گفتگو برای ایجاد سیستم عامل شد. دانشجویان کامپیوتر در سرتاسر دنیا با خواندن کتاب و کدهای منبع، سیستمی را که در کامپیوترشان در حال اجرا بود، درک کردند.

و یکی از آنها لینوس توروالدز (Linus Torvalds) نام داشت.

در سال 1991، لینوس بندیکت توروالدز (Linus Benedict Torvalds) دانشجوی سال دوم علوم کامپیوتر دانشگاه هلسینکی فنلاند و یک هکر خود آموخته بود. این فنلاندی 21 ساله، عاشق وصله پینه کردن محدودیت هایی بود که سیستم را تحت فشار قرار میدادند. ولی مهمترین چیزی که وجود نداشت یک سیستم عامل بود که بتواند نیازهای حرفه ای ها را براورده نماید. MINIX خوب بود ولی فقط یک سیستم عامل مخصوص دانش آموزان بود و بیشتر به عنوان یک ابزار آموزشی بود تا ابزاری قدرتمند برای بکار گیری در امور جدی.

در این زمان برنامه نویسان سرتاسر دنیا توسط پروژه گنو (GNU) که توسط ریچارد استالمن (Richard Stallman) آغاز شده بود، تحریک شده بودند. هدف این پروزه ایجاد حرکتی برای فراهم نمودن نرم افزارهای رایگان و در عین حال با کیفیت بود. استالمن خط مشی خود را از آزمایشگاه معروف هوش مصنوعی دانشگاه MIT با ایجاد برنامه ویرایشگر emacs در اواسط و اواخر دهه 70 آغاز نمود. تا اوایل دهه 80، بیشتر برنامه نویسان نخبه آزمایشگاههای هوش مصنوعی MIT جذب شرکتهای نرم افزاری تجاری شده بودند و با آنها قرارداد های حفظ اسرار امضا شده بود. ولی استالمن دیدگاه متفاوتی داشت. وی عقیده داشت برخلاف سایر تولیدات، نرم افزار باید از محدودیت های کپی و ایجاد تغییرات در آن آزاد باشد تا بتوان روز به روز نرم افزارهای بهتر و کارآمد تری تولید نمود.

امروزه لینوکس بیش از یک دهه توسعه را پشت سر گذاشته است و یکی از سریع التوسعه ترین سیستم های عامل به شما میرود. از چند کاربر انگشت شمار در سالهای 1991 و 1992، امروزه میلیونها کاربر از لینوکس استفاده میکنند. IBM که زمانی بزرگترین دشمن جماعت Open Source به شمار می رفت، اکنون سرمایه گذاری عظیمی در زمینه توسعه راه حل های Open Source تحت لینوکس نموده است. در حال حاضر تعداد توسعه دهندگانی که برای افزایش قابلیتهای لینوکس تلاش میکنند، روز به روز افزایش می یابد.

امروزه تعداد زیادی از شرکتها و موسسات حرفه ای تجاری، پشتیبانی از محصولات مبتنی بر لینوکس را بر عهده گرفته اند. اکنون دیگر استفاده از لینوکس در محیطها اداری، پذیرفتن ریسک نیست. از نظر قابلیت اطمینان و پایداری و همچنین حفاظت در برابر انواع ویروسها چیزی بهتر از لینوکس وجود ندارد. با تلاش شرکتهای بزرگی مانند ردهت استفاده از لینوکس در محیطهای تجاری توسعه فراوان یافته و اکنون تعداد زیادی از شرکتهای کوچک و بزرگ در حال استفاده از سرویس دهنده ها و ایستگاههای کاری مبتنی بر لینوکس هستند.

طلوع لینوکس روی میزی (Desktop Linux)

بزرگترین ایرادی که از لینوکس گرفته میشد چه بود؟ قبلا محیط تمام متنی لینوکس، بسیاری از کاربران را از استفاده کردن از آن بر حذر میداشت. با اینکه در استفاده از محیط متنی کنترل کامل سیستم در اختیار شماست، ولی این محیط اصلا برای کاربران عادی سیستمهای کامپیوتری مناسب نیست. محیط های گرافیکی که بر پایه X-Window وجود داشتند نیز پاسخ گوی امکاناتی که سیستم عاملهای گرافیکی مانند ویندوز برای کاربران خود ارائه میکردند، نبودند. ولی از چند سال گذشته این وضعیت در حال تغییر بوده است. اکنون محیطهای گرافیکی حرفه ای مانند KDE و GNOME تصویر لینوکس را کامل کرده اند. این محیطهای گرافیکی اکنون بسیار کاربر پسند و قدرتمند شده اند و وجود این سیستمهاست که امروزه کاربران عادی نیز میتوانند از لینوکس استفاده کنند.

لینوکس در جهان سوم

ورود لینوکس به کشورهای جهان سوم تحولی ایجاد نموده است. قبل از وجود لینوکس کشورهای جهان سومی در زمینه کامپیوتر در سطح بسیار پایین تری قرار داشتند. هزینه سخت افزارها بسیار پایین آمده بود ولی هزینه نرم افزار برای این گونه کشورها همچنان کمر شکن بود. این امر باعث شد تا در بسیاری از این کشورها کپی غیر مجاز نرم افزارها گسترش پیدا کند که باعث میلیاردها دلار خسارت سالیانه میشود. یکی از عمده ترین دلایل این کار پایین بودن درآمد سرانه در این کشورهاست. هنگامی که مجموع درآمد سرانه سالیانه بیش از 200 تا 300 دلار نیست، هیچگاه امکان خرید یک سیستم عامل 100 دلاری وجود نخواهد داشت.

طلوع لینوکس و سایر تولیدات باز متن، این وضعیت را تغییر داده است. این امکان وجود دارد تا بتوان لینوکس را در کامپیوترهای قدیمی 486 و پنتیوم که اکنون در کشورهای توسعه یافته به تاریخ پیوسته اند ولی هنوز در کشورهای درحال توسعه از آنها استفاده میشود، اجرا نمود. همچنین استفاده از نرم افزارهای رایگان بازمتن گسترش یافته تا جلوی هزینه های سرسام آور نرم افزاری این کشورها را بگیرد. امروزه در کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین استفاده از لینوکس و نرم افزارهای بازمتن گسترش فراوانی یافته و با استفاده از خصلت ذاتی تغییر پذیری لینوکس، برای استفاده از زبانهای ملی این کشورها سفارشی شده است. امروزه مستندات لینوکس به اکثر زبانهای زنده جهان ترجمه شده اند.

از میزکار تا ابرکامپیوترها

هنگامی که توروالدز لینوکس را ایجاد نمود، این مخلوق جدید، فقط یک اسباب بازی تازه برای هکرها بود. ولی از زمان دستگاههای 386 که نخستین هسته لینوکس بر روی آنها اجرا میشد، لینوکس راه درازی را طی نموده است. یکی از مهمترین استفاده های امروزی لینوکس استفاده از آن در پردازشهای سنگین موازی در ابرکامپیوترهاست. امروزه اکثر ابرکامپیوترهایی که در جهان ساخته میشوند، از لینوکس به عنوان سیستم عامل خود استفاده میکنند.

داستان ادامه دارد

حرکت لینوکس از یک پروزه هکری تا جهانی شدن یک انقلاب شگفت انگیز است. پروزه GNU که در اوایل دهه 1980 توسط ریچارد استالمن شروع شد، توسعه نرم افزارهای بازمتن را رهبری نمود. پروفسور اندرو تاننباوم و سیستم عامل MINIX او مطالعه سیستم عامل ها را از حالت تئوری به عملی تبدیل نمود و در نهایت همت و تلاش توروالدز منجر به تولد لینوکس شد. امروزه لینوکس دیگر یک پروزه هکری به شما نمی رود بلکه یک حرکت جهانی است که توسط میلیونها نفر برنامه نویس بازمتن و شرکتهای بزرگی مانند IBM حمایت میشود. لینوکس در تاریخ کامپیوتر به عنوان یکی از شگفت انگیز ترین محصولات تلاش بشری باقی خواهد ماند.

توکس پنگوئن : نشان عزیز لینوکس

نشان لینوکس یک پنگوئن است. برخلاف سایر سیستم عاملهای تجاری، این نشان زیاد جدی نیست! توکس نشانگر وضعیت بدون نگرانی حرکت لینوکس است. این نشان تاریخچه بسیار جالبی دارد. لینوکس در ابتدا فاقد هر گونه نشانی بود. هنگامی که توروالدز برای تعطیلات به استرالیا رفته بود، در دیداری که از یک باغ وحش داشت، هنگامی که می خواست با یک پنگوئن بازی کند، پنگوئن دست وی را گاز گرفت و همین ایده ای شد تا از پنگوئن به عنوان نشان لینوکس استفاده شود !!!

Eric S. Raymond یه صفحه پرسش و پاسخ سئوالات روزمره در مورد Linus Torvalds در سایت خود گذاشته که بد ندیدم با توجه به اینکه ما هم خیلی دوست داریم بیشتر راجع به آقای لینوس بدونیم اون صفحه رو ترجمه کنم ...

۱. لینوس توروالدز کیست؟
او همان کسی است که هسته اصلی لینوکس را نوشته است. اگه شما اونو نمیشناسید اصلا چرا این صفحه رو میخونید.

۲. لینوس چه شکلیه؟
اینجا یه عکس تقریبا جدید از لینوس هست. این عکس در سال ۱۹۹۹ توسط Gary Wanger ثبت شده. لینوس اخیرا چشماش رو جراحی لیزر کرده و دیگه عینک به چشم نمیزنه.

۳. من چه جوری باید اسم لینوس 'Linus `رو تلفظ کنم؟
اگر شما به زبان سوئدی ( زبان مادری لینوس ) صحبت میکنید باید /Lee'nus/ تلفظ کنید، ضمنا اینجا یه فایل صوتی هست که تلفظ دقیق سوئدی رو به شما میگه.
اگر انگلیسی صحبت میکنید هم میتونید /Lie'nus/ با i کشیده و هم /Li'nus/ با i کوتاه تلفظ کنید، ضمنا اینجا یه فایل صوتی هست که تلفظ دقیق انگلیسی رو به شما میگه.

۴. لینوس اهل کجاست؟
فنلاند. او در هلسینکی پایتخت و بزرگترین شهر فنلاند بزرگ شده. او هسته لینوکس رو وقتی نوشت که در دانشگاه هلسینکی دانشجو بود.

۵. لینوس چه سالی متولد شده است؟
28 دسامبر 1969

۶. اگه لینوس اهل فنلاند است پس چرا زبان مادری او سوئدی ست؟
سوئدی یکی از دو زبان اصلی فنلاندی‌ها است.

۷. نام وسط لینوس چیست؟
بعضی ها فکر میکنن که نام وسط او "God" است و بعضی ها هم میگن "Eric" ولی درستش "Benedict" است.

۸. لینوس الان کجا زندگی میکنه؟
او الان ساکن San Jose در ایالت کالفرنیای ایالات متحده آمریکاست. او از سال ۱۹۹۷ از فنلاند به ایالات متحده مهاجرت کرده و تا سال ۲۰۰۰ در سانتا کلارا زندگی کرده است.

۹. آیا لینوس صفحه شخصی در اینترنت دارد؟
لینوس یک صفحه شخصی در آدرس http://www.cs.helsinki.fi/~torvalds داره. تو اون صفحه می‌تونید عکس پنگوئن و لوگوی مورد علاقه لینوس و عکس دختر بچه او Patricia Miranda Torvalds رو ببینید.

۱۰. ادیتور و نرم افزار ایمیل خوان لینوس چیست؟
لینوس نه از Emacs استفاده میکنه و نه از vi . او از MicroEmacs به عنوان ادیتور و از Pine به عنوان ایمیل خوان استفاده می‌کنه.

۱۱. آدرس ایمیل لینوس چیست؟
شما می‌تونید به ایشون به آدرس torvalds@osdl.org ایمیل بزنید.
توجه : به دلیل اینکه لینوس روزانه ایمیل های بسیار زیادی دریافت می‌کنه پس با فرستادن ایمیل های الکی وقت ایشون رو تلف نکنید و البته ایشون خوب میدونه چجوری با فرستنده های هرزنامه ها و کسانی که با مقاصد دیگه ایمیل میفرستن برخورد کنه.

۱۲. لینوس در اوقات فراغت چه کارهایی انجام میده؟
ایشون در لابراتوارهای توسعه نرم افزارهای کد باز کار میکنن.
اون با دختر بچه هاش بازی میکنه . ما یه عکس از خانواده ایشون هم اینجا داریم.
او از رانندگی با ماشینش Mercedes SLK 32 AMG لذت می‌بره.
در واقع او هم مثل بقیه به زندگی روزمره اش می‌رسه.

سیستم فایل هر کامپیوتر، امکان ذخیره سازی فایل‌ها و اطلاعات را روی آن فراهم می‌سازد. هنگامی که از داخل برنامه واژه پرداز خود سندی را ذخیره می‌کنید، این سیستم فایل است که تعیین می‌کند سند چگونه و کجا ذخیره شود.
ابزارهای ذخیره سازی مانند فلاپی دیسک‌ها، دیسک‌های سخت، درایوهای CD-ROM ، درایوهای Zip و... تا قبل از اینکه سیستم‌عامل سیستم فایل را روی آنها تشکیل دهد، قابل استفاده نیستند.
سیستم فایلهای گوناگونی برای سیستم‌عامل‌های مبتنی بر یونیکس و لینوکس ارائه شده‌اند که برخی از آنها عبارتند از ext2 ، ext3 ، xfs ، reiserfs و غیره. این سیستم فایل‌ها در جزئیات فنی دارای تفاوت‌هایی با هم هستند ولی از نظر ساختاری که ایجاد می‌کنند مشابه بوده و تفاوت چندانی باهم ندارند.

سیستم فایل یا درخت؟
سیستم فایل سیستم‌عامل‌های مبتنی بر یونیکس و لینوکس بصورت یک درخت وارونه پیاده سازی شده است. در یونیکس و لینوکس دیگر شما چیزی به نام درایوهای A ، C و ... ندارید. تمام ابزارها و سیستم فایلها شاخه‌هایی از این درخت وارونه هستند. مرکز این درخت ریشه یا root نام دارد که بالاترین سطح سیستم فایل را تشکیل می‌دهد. زیر ریشه، پوشه‌هایی قرار دارند که سایر قسمت‌های سیستم فایل را تشکیل می‌دهند که اکنون درباره آنها توضیح می‌دهم. تصویر زیر سیستم فایل سیستم‌های مبتنی بر یونیکس و لینوکس را نشان می‌دهد.

همانطور که می‌بینید سیستم فایل از تعداد زیادی پوشه تشکیل شده‌است که این پوشه‌ها تقریبا در تمامی سیستم‌عامل‌های مبتنی بر یونیکس و لینوکس مشترک هستند. اکنون به تشریح تک تک این شاخه‌ها پرداخته و در میان آن توضیحات اضافه را به شما ارائه خواهم کرد.

پارتیشن‌ها
در سیستم فایل سیستم‌عامل‌های مبتنی بر لینوکس و یونیکس، دیسک‌های سخت می‌توانند پارتیشن‌های متعددی داشته باشند. در این صورت هر پارتیشن دارای یک نقطه اتصال یا mount point می‌باشد که در آن نقطه به درخت سیستم فایل متصل می‌شود. مثلا می‌توانید اطلاعات کاربران سیستم را در یک پارتیشن جداگانه ذخیره نموده و نقطه اتصال آنرا home تعیین کنید که محل قرارگیری اطلاعات کاربران است و به همین ترتیب.

بخش‌های درخت سیستم فایل
اکنون به بررسی تک تک شاخه‌های سیستم فایل می‌پردازیم. توجه داشته باشید که دسترسی به اکثر این شاخه‌ها فقط توسط کاربر ریشه امکان پذیر است.
-شاخه bin: در این شاخه، دستورات سیستم‌عامل که برای تمام کاربران قابل دستیابی هستند و برخی دستورات مدیریتی سیستم قرار می‌گیرند.
-شاخه boot: این شاخه که می‌تواند در یک پارتیشن جداگانه بوده و به پوشه boot متصل شده باشد، حاوی برنامه راه‌نداز بوت سیستم عامل می‌باشد. مانند Grub و Lilo....

با مطرح شدن لینوکس به عنوان یک سیستم‌عامل روی میزی و پشتیبانی آن از زیر ساختارهای زبان فارسی مانند صفحه‌کلید فارسی و... و ایجاد پروژه ترجمه محیط گرافیکی KDE (پر استفاده‌ترین محیط گرافیکی سیستم‌عامل لینوکس) متخصصین شرکت چاپار شبدیز را بر آن داشت تا با ایجاد پروژه غیرانتفاعی FarsiKDE به ترجمه این محیط به فارسی بپردازند که حاصل کار تحسین برانگیز آنها تا کنون در سرتاسر دنیا و تحت توزیع‌های مختلف منتشر شده است و افتخاری است برای ایران و ایرانیان.

داشتن یک سیستم‌عامل فارسی از زمانی که کامپیوتر وارد ایران شده است، مورد توجه مهندسین و کاربران ایرانی قرار داشته و دارد. همیشه داشتن یک سیستم‌عامل که بتوان در آن از امکانات فارسی استفاده نمود و محیطی فارسی داشت، هیجان انگیز بوده است. داشتن یک سیستم‌عامل با محیط کاملا فارسی دارای مزیتی است که در آن قشر کم سن و سال کاربران کامپیوتری ما می‌توانند راحتتر از کامپیوتر استفاده نموده و در آن سریعتر پیشرفت نمایند. علاوه بر این، امکان آموزش این سیستم به کاربران نا آشنا و کم سن و سال و کاربرانی که به زبان انگلیسی آشنا نیستند، بسیار آسانتر خواهد بود. به قولی یک کودک ۱۰-۱۱ ساله برای کار کردن با کامپیوتر نیازی به دانستن زبان انگلیسی نخواهد داشت. نخستین قدم را در این راه، شرکت نرم‌افزاری سینا با ارائه ویندوز 3.1 با محیط کاملا فارسی و همراه با قفل سخت‌افزاری برداشت و از آن زمان شاهد ارائه نسخه‌های متعددی از ویندوزهای با امکانات و محیط فارسی بوده‌ایم. البته با توجه به قوانین جهانی کپی‌رایت، هیچکدام از موارد فوق قانونی نبوده و به هیچ وجه قابل مطرح شدن در جوامع جهانی نبوده‌اند. ثانیا بدلیل اینکه تغییرات انجام شده در این سیستم‌عامل ها بدلیل فقدان کدهای منبع بر روی Resource File‌ ها صورت می‌گرفت، باعث ایجاد اشکالات عجیب و غریبی در عملکرد سیستم‌عامل میشد که فکر می‌کنم تمامی کاربران کمابیش با آن آشنایی داشته باشند.

در ادامه این پروژه و با هدف گسترش یک سیستم‌عامل کاملا فارسی و البته قانونی در ایران، شرکت چاپار شبدیز تصمیم به ارائه نخستین توزیع فارسی سیستم‌عامل لینوکس که مبتنی بر FarsiKDE است، نمود. با اینکه در سالهای اخیر استفاده از سیستم‌عامل لینوکس در ایران گسترش فراوانی یافته است، ولی هنوز اکثریت کاربران ایرانی، حتی با اطلاع از مزایای لینوکس، از نصب این سیستم‌عامل بر روی دستگاهشان بیمناک هستند. علت این امر هم عدم آشنایی دقیق از سطح امکانات و محیط این سیستم‌عامل است. به همین دلیل، شرکت چاپار شبدیز تصمیم گرفت توزیع خود را مبتنی بر لینوکس Knoppix قرار دهد که یک توزیع زنده بوده و از روی دیسک CD بوت شده و قابل استفاده است و کاربر نیازی ندارد تا آنرا روی کامپیوتر خود نصب نماید. نام این ورژن که نخستین ورژن فارسی سیستم‌عامل لینوکس به شمار می‌رود، شبدیکس (Shabdix) است.

خوب نخستین قدم برای بررسی شبدیکس، بوت کردن آن است. نخستین چیزی که جلب توجه می‌کند نمایش لوگوی جالب شبدیکس در ابتدای بوت است. با فشردن کلید Enter بوت ادامه یافته و پس از نمایش پیام «با درود!»، سخت‌افزارهای سیستم بصورت خودکار شناسایی شده و با راه‌اندازی FarsiKDE اجرای سیستم کامل میشود. تمامی این فرایندها در کمتر از یک دقیقه به اتمام می‌رسند. سیستم از نظر پایه‌ای تفاوتی با Knoppix ندارد و تفاوت عمده در بکارگیری FarsiKDE است. نسخه Knoppix مورد استفاده، نسخه 3.2 می‌باشد. با توجه به گسترده بودن کاربران کارتهای گرافیکی مبتنی بر تراشه‌های nVidia، یکی از کارهای جالبی که امکان انجام آن وجود دارد، جایگزین کردن درایورهای استاندارد nv با درایور nvidia است که شتابدهنده سه بعدی را پشتیبانی می‌کند. با این اقدام، تعداد زیادی از کاربران می‌توانند قابلیت سه بعدی و کیفیت بهتر خروجی کارت گرافیک را داشته باشند.

یکی از نکاتی که هنگام راه‌اندازی و خاموش کردن شبدیکس جلب توجه می‌کند،صدای انگلیسی Initiating .... sequence است که جالب و بهتر خواهد بود با یک صدای فارسی جایگزین شود.

چگونه دو ورژن لینوکس را در کنار هم نصب کنیم؟

امروزه با افزایش تنوع ورژن‌های لینوکس و همچنین فراهم شدن دسترسی به بخشی از این ورژن‌ها در ایران، کاربران زیادی مایل هستند تا دو یا چند ورژن را درکنار هم نصب کرده و ویژگی‌ها و امکانات آنها را بررسی نمایند و ورژن مناسب برای نیازهایشان را انتخاب کنند. بنابراین لازم دیدم تا در یک مقاله تشریحی، نحوه نصب دو یا چند ورژن لینوکس را در کنار هم شرح دهم.

به چه چیزهایی نیاز داریم؟
چیز زیادی لازم نیست! شما حداقل به موارد زیر نیاز خواهید داشت:
۱) سه پارتیشن لینوکس که حداقل یکی از آنها قابل بوت باشد. (برای استفاده به عنوان پارتیشن boot) این در صورتی است که بخواهید تمامی نقاط اتصال مانند var، home و / در یک پارتیشن قرار گیرند. در غیر این صورت تعداد پارتیشن‌های مورد نیاز افزایش خواهد یافت اما همچنان تنها یکی از آنها باید قابل بوت باشد.
۲) حداقل یک ورژن (اگر بخواهید آنرا دوبار نصب کنید!) و ترجیحا دو ورژن مختلف لینوکس.

شروع کار
برای شروع کار، یک نسخه پشتیبان از نقطه اتصال /boot در یک فضای جداگانه مانند home تهیه کنید. این کار را می‌توانید با استفاده از دستور زیر انجام دهید:

# cp -r /boot /home/alan

کافی است بجای home/alan/ مسیر دلخواه خود را قرار دهید. این کار را به این دلیل انجام می‌دهید که ممکن است بخواهید ورژن دوم برنامه مدیر بوت خود را روی سیستم نصب نماید و معمولا اکثر ورژن‌ها نیاز دارند تا قبل از نصب مدیر بوت، پارتیشن بوت را فرمت کنند. اگر بخواهید تنها از دو پارتیشن استفاده نمایید (یکی برای اولین ورژن و دومی برای ورژن) برای اینکه برنامه نصب ورژن دوم آنرا فرمت نکند، مجبور هستید از نصب برنامه مدیر بوت روی دیسک سخت صرف نظر کرده و بجای آن از فلاپی استفاده کنید که فکر نمی‌کنم چندان این کار را دوست داشته باشید!
پس از اینکه کپی دایرکتوری بوت را انجام دادید، نصب ورژن دوم را انجام دهید. اگر فضای خالی بر روی دیسک سخت خود ندارید، باید قبل از آن با استفاده از ابزارهایی مانند qtparted یا cfdisk فضای خالی لازم را ایجاد نمایید. نصب ورژن دوم را ادامه داده و آنرا بر روی پارتیشن جدیدی که ایجاد کرده‌اید (ویا آنرا قبلا داشتید و برای نصب ورژن دوم در نظر گرفته بودید) نصب کنید و اجازه دهید تا برنامه نصب پارتیشن بوت شما را فرمت کرده و مدیر بوت ورژن جدید را به طور عادی روی آن نصب نماید. به اینصورت دیگر لینوکس قدیمی شما قابل دسترسی نخواهد بود! نگران نباشید. آنرا برخواهید گرداند.

برگرداندن ورژن اول
پس از اتمام نصب ورژن دوم، بوت شده و وارد آن شوید. اکنون باید مدیر بوت خود را برگردانید. برگرداندن ورژن اول شامل دو مرحله است....

نگاهی به فرایند خاموش شدن لینوکس

بدلیل اینکه RAM بسیار سریعتر از خواندن و نوشتن روی دیسک سخت است، فایل سیستم لینوکس تغییرات ایجاد شده را در RAM بافر می‌کند. این به این معنی است که در صورتی که شما سیستم‌تان را بطور صحیح خاموش نکنید، جدیدترین تغییرات ذخیره نخواهند شد. ممکن است این مسئله وقتی تنها پای یک فایل در میان باشد، زیاد مهم نباشد، ولی به یاد داشته باشید که اطلاعات شما فقط همان فایل نیست. پروسه‌های بسیاری مانند سیستم ثبت وقایع سیستم، اطلاعات خود را در فایل سیستم می‌نویسند. از این مهمتر، اطلاعات خود فایل سیستم مانند تعداد بلاک استفاده شده، تعداد فایل‌ها و دایرکتوری‌ها موجود و مانند این است.

این خصوصیت در فایل سیستم‌های قدیمی یونیکس و لینوکس مسئله‌ای جدی به شمار می‌رفت. البته در فایل سیستم‌های جدید موسوم به روزنامه‌ای یا Journaling file systems این مسئله حل شده و تمام تبادلات در یک فایل جایگزین ذخیره می‌شود که امکان بازیافت و اجرای مجدد آن در راه‌اندازی سیستم وجود دارد. فایل سیستم‌های ReiserFS و ext3 مثالی از این فایل سیستم‌های روزنامه‌ای هستند. حتی با وجود این سیستم فایل‌های جدید امن‌تر آن است که سیستم خود را بطور صحیح خاموش کنید!

آیا باید کامپیوتر خود را خاموش کنید؟

اگر تنها می‌خواهید کامپیوترتان را خاموش کنید، پاسخ بله است. من این بخش را به این علت نوشتم که برخی از کاربران کامپیوتر، تنها راه حل «برطرف کردن» برخی مشکلات را خاموش و روشن کردن یا reboot کامپیوترشان می‌دانند. بدتر از این، این افراد فکر می‌کنند که اگر خاموش و روشن کردن مشکلشان را برطرف نکرد، قدم بعدی نصب مجدد سیستم‌عامل خواهد بود!

دلایل زیادی وجود دارد که در مورد سیستم‌عامل لینوکس، این قدم‌ها به هیچ وجه صحیح نیستند. به طور تاریخی، برخی از سیستم‌عامل‌ها یا آنقدر قدیمی بودند تا نتوانند از قابلیت Memory Access Protection استفاده کنند و یا این قابلیت اصلا در آنها پیاده سازی نشده بود. بنابراین هر برنامه خطازا، می‌توانست حتی به حافظه مصرفی توسط برنامه‌های دیگر یا حتی خود سیستم‌عامل آسیب رساند. در چنین شرایطی، یک بوت مجدد، حل کننده مشکلات به شمار می‌رود. به همین صورت، یک برنامه خطازا می‌تواند به محتویات دیسک سخت نیز آسیب رسانده و شما را مجبور به نصب مجدد برنامه‌ها یا سیستم‌عامل نماید.

امروزه، حتی با سایر سیستم‌عامل‌ها نیز این مشکلات کمتر پیش می‌آیند. ولی این عادت همچنان در کاربران باقی مانده است! در مورد لینوکس، این سیستم‌عامل از همان ابتدا از Memory Access Protection استفاده کرده و مجوز‌های دسترسی به فایل‌ها، امکان نیاز به بوت مجدد و یا نصب مجدد نرم‌افزار را به حداقل و محدود به خود نرم‌افزار آسیب دیده و خطازا نموده است. با این حال این دلیل نمی‌شود که این رفتارها به دنیای لینوکس هم سرایت نکرده باشند !

امروزه شما قادرید تا براحتی یکی از ورژن های لینوکس را تهیه کرده و آنرا نصب و استفاده نمایید بدون اینکه واقعا نیاز داشته باشید تا بخش‌های فنی سیستم‌عامل را درک نمایید. توضیح مختصری از فرایند راه‌اندازی سیستم لینوکس را خدمتتان عرض میکنم.
اصطلاح فنی راه‌اندازی کامپیوتر را فرایند بوت یا Bootstrapping می‌گویند و یا بطور خلاصه‌تر بوت (boot یا booting). بخش آغازین این فرایند توسط کدهای ذخیره شده در ROM کامپیوتر انجام می‌شود. این بخش در همه سیستم‌عامل‌ها یکسان می‌باشد. وظیفه این کد بارگذاری مدیر بوت لینوکس (Linux Boot Loader) برای ادامه فرایند می‌باشد.

برنامه‌های مدیر بوت
برنامه‌های مدیر بوت برنامه‌هایی هستند که توسط ROM کامپیوتر (یا همان BIOS) بارگذاری می‌شوند. در لینوکس دو مدیر بوت رایج وجود دارد. لیلو (LiLO) مدیر بوت سنتی لینوکس و گراب (Grub) مدیر بوتی جدیدتر می‌باشد.هرکدام از این برنامه‌ها ابتدا مقداری اطلاعات پیکربندی را دریافت کرده و سپس هسته لینوکس یا سیستم‌عامل دیگری را بارگذاری می‌کند و ادامه فرایند بوت را به آن می‌سپارد. مهمترین تفاوت بین لیلو و گراب در نحوه دریافت اطلاعات پیکربندی است. فایل پیکربندی لیلو با اجرای دستور lilo بصورت ثابت ذخیره می‌گردد. این اطلاعات یا در رکورد بوت اصلی (MBR یا Master Boot Record) دیسک یا در رکورد بوت پارتیشن لینوکس ذخیره می‌شود. اطلاعات پیکربندی که توسط دستور lilo استفاده می‌شود، عموما در فایل etc/lilo.conf ذخیره می‌شود. در زیر یک مثال از این فایل پیکربندی را مشاهده می‌نمایید.

boot=/dev/hda   # boot loader to MBR
root=/dev/hda1  # root partition
install=/boot/boot.b
map=/boot/map
delay=50        # 5 second delay before auto-boot
image=/vmlinuz  # kernel
  label=linux   # name to refer to entry
  read-only
image=/vmlinuz.old      # backup entry
  label=old
  read-only

در مثال بالا امکان انجام بوت از روی دو هسته مختلف یعنی vmlinuz و vmlinuz.old وجود دارد. هنگام بوت شما می‌توانید یکی از این هسته‌ها را انتخاب نمایید. با فشردن کلید TAB در اعلان لیلو، گزینه‌های موجود لیست می‌شوند. در صورتی که هسته جدیدی را با ویرایش فایل etc/lilo.conf اضافه کرده‌اید و یا هر تغییر دیگری در فایل پیکربندی لیلو اعمال کرده‌اید، باید پس از آن دستور lilo را اجرا نمایید تا این تغییرات اعمال شوند.
گراب فایل پیکربندی را هنگام بوت می‌خواند. حجم MBR فقط ۵۱۲ بایت است و تنها بخشی از گراب که عهده دار فرایند‌های بسیار ابتدایی بوت است در آن ذخیره می‌شود. بقیه اطلاعات از روی پارتیشنی که اطلاعات بوت گراب در آن ذخیره شده است، بارگذاری می‌گردد.

پیشرفت بازی‌های کامپیوتری آیینه‌ای از پیشرفت سخت افزار کامپیوترهاست. در دهه ۱۹۷۰، بازی‌های اولیه سیستم‌های یونیکس ساده بودند و امکان اجرای آنها روی اتصالات کند ترمینال‌های مبتنی بر کاراکتر وجود داشت. امروزه بازی‌ها مجموعه‌ای کامل شامل انیمیشن، صوت و گرافیک هستند که بطور کلی پیشرفت صنعت کامپیوتر را نشان می‌دهند.به عقیده برخی، بازی‌های کامپیوتری می‌تواند دروازه ورود لینوکس به خانه‌ها باشد. امروزه هنوز بازی‌های عمومی برای لینوکس اندک هستند ولی هر روزه بازی‌های جدیدی برای آن ایجاد می‌شوند.

بدست آوردن اطلاعات در مورد بازی‌های لینوکس

برای بدست آوردن اخبار در مورد آخرین بازی‌های لینوکس و همچنین دسترسی به لینک‌هایی برای دانلود آنها، سایت‌های متعددی موجود هستند. برخی از آنها عبارتند از :

- سایت The Linux Game Tome با آدرس http://happypenguin.org : این سایت حاوی اخبار در مورد بازی‌های لینوکس و دارای لینک‌هایی به سایر سایت‌های بازی است. معمولا لینک‌ها به اخبار سایر سایت‌های بازی است. لیست‌هایی از بازی‌هایی که جدیدا ارتقا یافته و یا بررسی شده اند نیز ارائه شده است.

- سایت بازی‌های لینوکس با آدرس http://linuxgames.org : این سایت به شما کمک خواهد کرد تا آخرین اطلاعات را در مورد بازی‌های مورد نظرتان بدست آورید. لینک‌هایی به راهنماهای مختلف و سوالات پرسیده شده و همچنین یک انجمن برای بحث و تبادل نظر در مورد بازی‌های لینوکس وجود دارد. لینک‌هایی به سایر سایت‌های بازی‌های لینوکس نیز فراهم شده است.

- سایت id Software با آدرس http://idsoftware.com : در این سایت اطلاعات و لینک‌هایی برای دانلود نسخه‌های نمایشی بازی‌های Quake و Doom خواهید یافت.

- سایت Tux Games با آدرس http://www.tuxgames.com : در صورتی که آماده خرید یک بازی هستید، این سایت یک سایت مخصوص فروش بازی‌های تجاری لینوکس است. علاوه بر اخبار و بازی‌های گوناگون، این سایت ارائه دهنده لیست پرفروش‌ترین بازی‌ها و بازی‌هایی است که بزودی ارائه خواهند شد.

- سایت LGDC با آدرس http://lgdc.sunsite.dk : در صورتی که قصد دارید خودتان بازی تولید کنید، این سایت منبع خوبی برای شما می‌تواند باشد.

رابط‌های گرافیکی بازی‌ها

بیشتر بازی‌های جدید به یک رابط گرافیکی برای اجرا شدن نیاز دارند. بیشتر این بازی‌ها برای اجرا شدن به همراه سیستم پنجره ای X Window ارائه می‌شوند. سایر رابط‌هایی که برای بازی‌ها وجود دارند، رابط SVGALIB و OpenGL هستند.

رابط X Window

همانطور که از قبل با این رابط آشنایی دارید، این رابط ارائه کننده زیرساختارهای پنجره ای در لینوکس است. بدلیل اینکه X قادر نیست یک فضای کامل روی صفحه نمایش به بازی اختصاص دهد، باعث کاهش کارایی بیشتر بازی‌ها می‌شود.

رابط Linux Super VGA Library

این رابط قادر به ارائه یک صفحه کامل به بازی‌ها است. بازی‌های مبتنی بر این کتابخانه می‌توانند در حالت تمام صفحه (Full Screen) اجرا شوند. بدلیل اینکه SVGALIB بر خلاف X هنگام اجرای بازی مجبور به مدیریت پنجره‌ها و میزکار نیست، بازی‌ها تحت این رابط بهتر و سریعتر اجرا می‌شوند.

هنگامی که یک بازی را که از رابط SVGALIB استفاده می‌کند را اجرا می‌کنید، این بازی، کنترل صفحه نمایش و ماوس را بر عهده می‌گیرد.

رابط OpenGL

بسیاری از بازی‌های پیشرفته لینوکس از این رابط استفاده می‌کنند. این رابط محیطی برای Render کردن پرسرعت گرافیک فراهم می‌آورد. برای دیدن لیستی از بازی‌ها و سایر برنامه‌هایی که از رابط OpenGL استفاده می‌کنند، می‌توانید از صفحه ابزارها و برنامه‌های لینوکس که در سایت OpenGL موجود هستند، در آدرس http://www.opengl.org دیدن نمایید.

لینوکس Ubuntu 4.10

در دنیای لینوکس، تولد برخی از ورژنها یا ارائه نسخه‌های جدید آنها با سر و صدای زیادی همراه است. ورژن Ubuntu نیز یکی از این ورژنهاست که ارائه آن سر و صدای زیادی برپا کرد که هر فرد کنجکاوی را تحریک به آزمایش آن می‌کند.
Ubuntu نامی است آفریقایی به معنی انسانیت و بهتر روح انسانیت و هدف از آن ارائه سیستم‌عاملی است رایگان و آزاد برای همه با بهترین کیفیت و پشتیبانی. این ورژن هر ۶ ماه بروز خواهد شد و هر نسخه منتشر شده تا ۱۸ ماه از پشتیبانی امنیتی برخوردار خواهد بود. این ورژن یک ورژن مبتنی بر دبیان بوده و از میزکار GNOME 2.8 که به تازگی ارائه شده، استفاده می‌کند. مجموعه اداری بکار رفته در آن نیز مجموعه OpenOffice.org است. برخلاف اکثر ورژنها، Ubuntu تنها بر روی یک دیسک ارائه می‌شود. دلیل آنهم روشن است. Ubuntu تنها نرم‌افزارهای کاربردی لازم را به همراه خود دارد. بدون هیچ چیز اضافی و از میزکار KDE هم که خبری نیست.

نصب Ubuntu
برنامه نصب Ubuntu همان Debian installer جدید است که قرار است همراه با Debian Sarge ارائه شود. البته با کمی دستکاری. نصب آن بسیار شبیه به نصب Debian Sarge است و کل عملیات نصب در عرض چند دقیقه و بدون مشکل یا دشواری خاصی انجام می‌شود. کاربران تازه‌کار هم به راحتی خواهند توانست آنرا نصب کنند. در Ubuntu کلمه عبوری که برای نخستین کاربر تنظیم می‌کنید، همان کلمه عبور ریشه شما خواهد بود. ضمنا شما نخواهید توانست به عنوان کاربر ریشه وارد سیستم شوید و یا از دستور su استفاده کنید. بجای su باید از دستور sudo به همراه دستوری که مایل به اجرای آن هستید، استفاده نمایید.

ورود به سیستم
فرایند نصب با یک بوت و نصب بسته‌های نرم‌افزاری همراه است. پس از اتمام آن، GDM اجرا شده و می‌توانید وارد محیط میزکار GNOME شوید. نخستین چیزی که جلب توجه می‌کند، ظاهر ساده، سبک و زیبای Ubuntu به همراه جلوه‌های زیبای صوتی آن است. اگر کاربری هستید که معمولا با KDE کار می‌کنید، کمی طول می‌کشد تا به GNOME عادت کنید. زبان فارسی را می‌توانید به راحتی از بخش تنظیمات صفحه‌کلید فعال کرده و قلم‌های اضافی را نیز در پوشه fonts دایرکتوری خانگی خود کپی نمایید و با یکبار راه‌اندازی Xfree86، قلم‌ها بارگذاری خواهند شد. تصویر زیر محیط میزکار Ubuntu را نمایش می‌دهد.

GnuCash مدیر مالی شخصی

در صورتی که به دنبال این هستید تا امور مالی شخصی خود را با استفاده از یک نرم‌افزار آزاد مدیریت نمایید، GnuCash مناسب‌ترین گزینه است! این نرم‌افزار یک نرم‌افزار سهل الاستفاده، قابل انعطاف و قدرتمند است. GnuCash (گنوکش) به شما امکان مدیریت حساب‌های بانکی، سهام، درآمد و هزینه را می‌دهد. این نرم‌افزار بر پایه مفاهیم حرفه‌ای مالی بنیان نهاده شده است. ممکن است پیش از این با نرم‌افزارهای حسابداری شخصی مانند Quicken یا MS-Money کار کرده باشید. GnuCash نیز برنامه‌ای مشابه با این برنامه‌ها است.
GnuCash امروزه توسط اکثر توزیع‌های عمده لینوکس ارائه می‌شود. بنابراین لازم نیست به دنبال نصب آن روی سیستم خود باشید. در صورتی که در حال حاضر روی سیستم نصب نیست، می‌توانید تا ۹۰ درصد مطمئن باشید که از روی دیسک‌های نصب قادرید آنرا پیدا کنید. در صورتی که از ردهت استفاده می‌کنید، کافی است به بخش Add/Remove Software مراجعه کرده و آنرا نصب نمایید. در SuSE می‌توانید با استفاده از Yast این کار را انجام دهید و در توزیع‌های مبتنی بر دبیان نیز دستور apt-get install gnucash برای نصب آن کافی خواهد بود.
GnuCash امروزه علاوه بر لینوکس، در سایر سیستم‌عامل‌ها مانند یونیکس، سولاریس، AIX،